ارزیابی جیوه در ماهیهای خلیج فارس
نقش خشککردن انجمادی در افزایش دقت مطالعات ایمنی غذایی و سلامت انسان
با افزایش نگرانکننده آلودگیهای صنعتی، نفتی و پتروشیمی در خلیج فارس، بررسی آلایندههای زیستمحیطی در آبزیان خوراکی به یک ضرورت علمی و سلامتمحور تبدیل شده است. فلزات سنگین،بهویژه جیوه (Mercury)،به دلیل سمیت بالا، تجمع زیستی و اثرات مخرب بر سیستم عصبی، یکی از جدیترین تهدیدها برای سلامت مصرفکنندگان محصولات دریایی محسوب میشوند. در چنین شرایطی، دقت در اندازهگیری غلظت این عناصر، مستقیماً به کیفیت روشهای آمادهسازی نمونه وابسته است. اهمیت این موضوع بهروشنی در مقاله علمی
“Mercury Contamination in Tigertooth Croaker (Otolithes ruber) with an Emphasis on Human Health Risk”
نمایان شده است؛ پژوهشی که با تمرکز بر ماهی پرمصرف Otolithes ruber در جنوب ایران، نقش فناوریهای دقیق آزمایشگاهی، بهویژه خشککردن انجمادی (Freeze Drying)، را در افزایش اعتبار نتایج تحلیلی برجسته میکند.
هدف انجام مقاله
هدف اصلی این پژوهش،اندازهگیری غلظت جیوه در بافتهای عضله و کبد ماهی Otolithes ruber و ارزیابی ریسک مصرف آن برای سلامت انسان، بهویژه گروههای حساس مانند کودکان، بوده است.
برای دستیابی به نتایج قابلاعتماد، پژوهشگران نیازمند روشی بودند که بتواند رطوبت بافتهای زیستی را بدون تخریب ساختار و بدون جابهجایی عناصر سنگین حذف کند. در این چارچوب، استفاده از فریزدرایر آزمایشگاهی درساتک بهعنوان یک مرحله کلیدی در آمادهسازی نمونهها انتخاب شد.
چالش آمادهسازی نمونه در آنالیز فلزات سنگین
در مطالعات مربوط به آلودگی فلزات سنگین، کوچکترین خطا در مرحله خشکسازی نمونه میتواند منجر به انحراف جدی در نتایج نهایی شود. خشککردن حرارتی متداول ممکن است باعث:
• تخریب ساختار پروتئینی بافت
• تبخیر یا جابهجایی ترکیبات فرار جیوه
• و تغییر توزیع واقعی عنصر در نمونه شود
ازاینرو، انتخاب روشی که بتواند وزن خشک واقعی را بدون اعمال تنش حرارتی فراهم کند، یک الزام علمی است؛ الزامی که بهطور مستقیم با فناوری خشککن انجمادی (لیوفیلیزه) پاسخ داده میشود.
معرفی روش و نحوه کار با فریزدرایر درساتک
در این مطالعه، پس از صید و انتقال ماهیها، بافتهای عضله و کبد از گونه Otolithes ruber جدا شدند. نمونهها در کیسههای پلیاتیلنی قرار گرفتند و برای جلوگیری از تخریب بافت و رشد میکروارگانیسمها، در دمای ۲۰- درجه سانتیگراد منجمد شدند.
سپس فرآیند لیوفیلیزاسیون با استفاده از فریزدرایر آزمایشگاهی درساتک (DORSA TECH Freeze Dryer) انجام گرفت. در این فرآیند:
• نمونههای منجمد به مدت ۲۴ ساعت در دستگاه قرار گرفتند
• فرآیند تحت شرایط خلأ پایدار انجام شد
• و با حذف آب از طریق تصعید مستقیم، نمونهها به وزن خشک ثابت رسیدند
پارامترهای عملیاتی کلیدی فریزدرایر درساتک در این پژوهش عبارت بودند از:
• مدت زمان خشککردن: ۲۴ ساعت
• دمای انجماد اولیه: حدود ۲۰- درجه سانتیگراد
• شرایط خلأ: مناسب برای حذف کامل رطوبت بدون تخریب بافت
چرا از فریزدرایر استفاده شده است؟
انتخاب خشککن انجمادی این پژوهش، انتخابی کاملاً هدفمند و علمی بوده است. دو دلیل کلیدی این انتخاب عبارت بودند از:
• جلوگیری از تخریب ساختار پروتئینی بافت و تبخیر ترکیبات فرار جیوه
• پایداری نمونه برای انجام آنالیز حرارتی دقیق با دستگاه AMA254
فریزدرایر درساتک با ایجاد شرایط ملایم خشکسازی، امکان دستیابی به وزن خشک واقعی را فراهم کرده و دقت محاسبات غلظت جیوه را بهطور معناداری افزایش داده است. بدون این مرحله، محاسبه شاخصهای سلامتمحور با عدم قطعیت بالایی همراه میبود.
نتایج
یافتههای پژوهش نشان داد که میانگین غلظت جیوه در بافت عضله ماهی مورد بررسی، کمتر از حدود مجاز تعیینشده توسط سازمانهای بینالمللی نظیر WHO، FAO و FDA است. با این حال، نسبت غلظت جیوه در عضله به کبد (۰٫۱۶) نشاندهنده تجمع بالای جیوه در بافتهای داخلی و بیانگر آلودگی زیستمحیطی قابلتوجه در منطقه مورد مطالعه است.همچنین نتایج ارزیابی ریسک نشان داد که مصرف مداوم این گونه ماهی میتواند سلامت کودکان را در معرض خطر قرار دهد؛ نتیجهای که تنها در صورت آمادهسازی دقیق نمونهها و حذف صحیح رطوبت، قابل استناد است.
بدون دیدگاه